ગુરુવાર, 15 ઑક્ટોબર, 2009

દિલમાં દીવો કરજો !

જ્યારે આસપાસ હો અંધારું, દિલમાં દીવો કરજો !
અજવાળું ફેલાશે પરબારું, દિલમાં દીવો કરજો !

આ ચોઘડીયું છે સુંદર, લીંપી આંગણિયું ને ઉંબર;
મૂરત જાળવવા શુભ ને સારું, દિલમાં દીવો કરજો !

બ્હાર હવાનાં તોફાનો, અંદર પણ છે કૈં અરમાનો ;
તેલ તમે પૂરજો કૈં સધિયારું, દિલમાં દીવો કરજો !

યુગો બાદ મળી છે જ્યોતિ, આજ પરોવી લો મોતી ;
પળ નહિ પૂરું જીવન શણગારું, દિલમાં દીવો કરજો !

એ ભલે નથી કૈં સૂરજ, પણ કરશે રોશન સૌ બૂરજ ;
સુખ ‘સુધીર’ ટમટમશે સહિયારું, દિલમાં દીવો કરજો !
-સુધીર પટેલ

બુધવાર, 7 ઑક્ટોબર, 2009

દિલ ઢૂંઢતા હૈ

જી ઢૂંઢતા હૈ ફિર વહી ફુરસદ કે રાત દિન,
બૈઠે રહે તસવ્વુરે – જાનાં કિયે હુએ.’- ગાલિબ

ગાલિબ આ શેરમાં પ્રેમના એ મુગ્ધાવસ્થાના દિવસોની વાત કહે છે જેમાં નિરાંતે પ્રિયતમાની કલ્પના રાત દિવસ કરી શકાતી હતી. એ જમાનો વિતી ગયો છે અને હવે જીવનની વ્યસ્તતામાં આવો પ્રણય સંભવ નથી. માટે દિલ એ ફુરસદ શોધી રહ્યું છે જેમાં મુગ્ધતાનો એ સમય પાછો લાવી શકાય. આ શેરમાં ‘ફિર’ શબ્દ પર ભાર મુકાયો છે જે વિતેલા સમયનો અહેસાસ અપાવે છે. પ્રેમ ભલે હોય પણ મુગ્ધાવસ્થાનો સમય બહુ લાંબો ટકતો નથી. એ દિવસો જેવી કલ્પનાની ઉડાન અને નિરાંત પાછી આવતી નથી. ‘મોસમ’ ફિલ્મમાં ગુલઝારે આ શેરનો મુખડા તરીકે ઉપયોગ કરી એક ગીત રચ્યું હતું. જેમાં અક્ષર ‘જી’ ના સ્થાને ‘દિલ’ શબ્દ વાપર્યો છે.
–સૌ. શ્રી બકુલ બક્ષી.

સોમવાર, 5 ઑક્ટોબર, 2009

વિચારવા જેવા વિચાર

પાંડિત્ય પુસ્તક વાંચવામાં છે, પુસ્તક-સંગ્રહમાં નથી. શૌર્ય તલવાર વાપરવામાં છે, કેડે લટકાવવામાં નથી. — કાકા કાલેલકર
સર્વ મનુષ્યોના અંતરમાં ઈશ્વરે જે બધાં સત્ય અને સૌંદર્ય મૂકેલાં છે, તેનું સતત દર્શન કવિતા આપણને કરાવતી રહે છે. — જેઈમ્સ લોવેલ
સર્વ મનુષ્યોના અંતરમાં ઈશ્વરે જે બધાં સત્ય અને સૌંદર્ય મૂકેલાં છે, તેનું સતત દર્શન કવિતા આપણને કરાવતી રહે છે. — જેઈમ્સ લોવેલ
જેમ કાંટાળી ડાળને ફૂલ સુંદર બનાવી શકે છે તેમ સુશીલ સ્ત્રી ગરીબ માણસના ઘરને સુંદર અને સ્વચ્છ સ્વર્ગસમુ બનાવી શકે છે. — યોગવસિષ્ઠ
જો તમારે સફળતા પ્રાપ્ત કરવી હોય તો તમારી પાસે પ્રચંડ ખંત અને દઢ ઈચ્છાશક્તિ હોવાં જોઈએ. — સ્વામી વિવેકાનંદ
સર્વ મનુષ્યોના અંતરમાં ઈશ્વરે જે બધાં સત્ય અને સૌંદર્ય મૂકેલાં છે, તેનું સતત દર્શન કવિતા આપણને કરાવતી રહે છે. — જેઈમ્સ લોવેલ
મનુષ્યનું જીવન શ્રદ્ધા અને વિવેકથી ચાલે છે. વિવેક ન હોય, પરંતુ શ્રદ્ધા હોય તો બીજાના વિવેકથી લાભ ઉઠાવી શકાય છે. બીજાના વિવેકથી લાભ ઉઠાવવાની યોગ્યતાનું નામ ‘શ્રદ્ધા’ છે. — સ્વામી અખંડઆનંદ સરસ્વતી
જો તમારે સફળતા પ્રાપ્ત કરવી હોય તો તમારી પાસે પ્રચંડ ખંત અને દ્રઢ ઈચ્છાશક્તિ હોવાં જોઈએ. — સ્વામી વિવેકાનંદ

મંગળવાર, 29 સપ્ટેમ્બર, 2009

વીંધી ગઝલ.

દિલમાં આંધી ગઝલ,
સત્યમાં ગાંધી ગઝલ.
છોડવું ગમશે બધું,
એક આ બાંધી ગઝલ.
અર્થનું કર લક્ષ્ય ને,
નાંખ તું વીંધી ગઝલ.
દિલની દોલત એ જ છે ,
માંગતા દીધી ગઝલ.
જોઇ એનો પ્રેમ ખૂબ,
આજ થૈ ઘાંઘી ગઝલ.
ભૂલવા આ લોકને,
દોસ્ત મેં સાધી ગઝલ.
શબ્દ તો છટપટ કરે,
છંદમાં નાથી ગઝલ.
રાકેશ ઠક્કર

બુધવાર, 23 સપ્ટેમ્બર, 2009

બરફ : મોનો ઇમેજ - સુધીર પટેલ


(૧)
બરફ
જાણે કે
જામી ગયેલું ચોમાસું !
કે પછી
કોઇનું થીજી ગયેલું આંસુ ?!

(૨)
બરફ
થોડી રાહ જુઓ તો
પીગળે પણ ખરો !
પરંતુ
આ પથ્થર ?!

(
૩)
બરફ
એ તો છે
પાણીની વધી ગયેલી ઉંમર !
જાણે એને આવી ગયાં ધોળાં
અને સમગ્ર શરીર પર
છવાઇ ગઇ સફેદી !!

મંગળવાર, 15 સપ્ટેમ્બર, 2009

અત્તર અત્તર

ડૂબતો જા ભીતર ભીતર,
ખૂંપતો જા અંદર અંદર!

પાસ જઇને દેખી જો તું,
દૂરથી તો સુંદર સુંદર!

લાગતું કે અંગત છે એ,
દિલથી તો અંતર અંતર.

જિંદગીનો મારગ લાંબો,
ચાલ તો છે મંથર મંથર!

મઘમઘી જાયે તન ને મન,
યાદ એની અત્તર અત્તર!

- રાકેશ ઠક્કર

સુભાષિતો

વગર દીધે કોઈનું તણખલુંયે ગ્રહણ ન કરવું. અન્ય વ્યક્તિનું પાપકર્મ જાહેરમાં ન મૂકવું. કોઈ વ્યક્તિની પત્ની પર જાહેરમાં દોષારોપણ ન કરવું. સુખી થવાનો આ શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.

**

પ્રથમ ગરીબાઈ હોય અને પાછળથી ધનવાનપણું; પ્રથમ પગે ચાલવાનું અને પાછળથી વાહનમાં કે વાહન પર સવારી સારી – કારણ કે તેથી સુખ મળે છે. પરંતુ ઉપરની બાબતોથી ઊંઘું અર્થાત પ્રથમ ધનવાન અને પાછળથી ગરીબાઈ ભૂંડી કારણકે તે (અતિ) દુ:ખકારક છે.

**

આટલી વસ્તુ કરવાથી માનહાનિ થાય છે માટે તે ન કરવી : નીચ મનુષ્ય સાથે ઘનિષ્ઠ મૈત્રી; અન્યને ઘેર વગર બોલાવ્યે વારંવાર જવું; જ્ઞાતિ તથા જ્ઞાતિના કોઈ સંગઠન વિરુદ્ધ જાહેરમાં બોલવું; તથા સંપત્તિનાશ થયા પછીનો દુ:ખદ ગાળો.

**

વિશાળ કુટુંબપરિવાર, ઘરમાં અનેક દીવાનો ઝળહળાટ, આંગણે બાંધેલી કામધેનુ જેવી ગાયો, અને જે ઘરમાં કેવળ ઘરનો મુખ્ય માણસ કહે તેમ થતું હોય તેવું ઘર – આટલી વાતથી બધા સમુદાયમાં તે ઘરની શોભા નિરંતર વધે છે. કાં તો ઘરમાં સલાહ આપનારો કોઈ ન હોય અથવા ઘરમાં બધા જ પોતાને ડાહ્યા માનતા હોય તેવા ઘરની શોભા ધીરે ધીરે નષ્ટ પામે છે.

મંગળવાર, 8 સપ્ટેમ્બર, 2009

Nagar

નગર (મોનોઇમેજ)
વૃક્ષ
હવે ક્યારે
આવી ચઢશે
આ નગરમાં ?
એ રાહમાં
પંખી બેઠા છે હારબંધ
સવારથી
અગાશીની પાળે !
-પ્રીતમ લખલાણી

શુક્રવાર, 28 ઑગસ્ટ, 2009

પતિ-પત્નીના જોક્સ

હાસ્યની દુનિયામાં આપનું સ્વાગત છે....
એક ભિખારી : હે સુંદરી, આંધળો છું. મને દસ રૂપિયા આપીશ?
પતિ (પત્નીને): આપી દે...આપી દે. તને સુંદરી કહે છે તો જરૂર આંધળો જ હશે.
*
પોલીસ (મધરાતે જતા દારૂડિયાને પકડતા) : અલ્યા ક્યાં જાય છે?
દારૂડિયો : હું ‘દારૂની માઠી અસરો’ વિશે ભાષણ સાંભળવા જાઉં છું.
પોલીસ : મધરાતે તારા માટે કોણ ભાષણ કરશે?
દારૂડિયો : મારી પત્ની.
*
પતિના ગળે પોતાના હાથ નાખી પતિને વળગીને પત્ની બોલી : કેવું લાગે છે?
પતિ : ભગવાન શંકર જેવું...
પત્ની : એ કેવી રીતે?
પતિ : ભગવાન શંકરને સાપ વીંટળાયા હતા એવું.
*
રસિક : મારી પત્ની બહુ હોશિયાર છે. તે કોઇપણ વિષય પર કલાકો સુધી બોલી શકે છે.
હસમુખ : મારી પત્ની એથી પણ હોશિયાર છે. તે કોઇ વિષય વગર પણ કલાકો સુધી બોલી શકે છે.
*
સવાલ : તમે કોઇને તેની ભૂલ માટે અભિનંદન ક્યારે આપો?
જવાબ : તેના લગ્ન થાય ત્યારે.
*
એક માણસ : મારી પત્ની તો દેવદૂત છે દેવદૂત !
બીજો માણસ : તું નસીબદાર છે, મારી પત્ની તો હજી જીવે છે.
*
પુત્ર : પપ્પા, આપણી પોતાની ભાષાને માતૃભાષા કેમ કહેવાય છે?
પપ્પા : કારણ કે ઘરમાં જે બોલે તેને માતા કહેવાય અને જે મૌન હોય તે પિતા હોય એટલે.
પુત્ર : તો આપણા દેશને માતૃભૂમિ કેમ કહેવાય અને પિતૃભૂમિ કેમ નહિ?
પપ્પા : હવે બધે રાજ મમ્મીઓનું ચાલે છે એટલે...
*
પતિને નોન-વેજ ખાવાનો શોખ હતો. પત્ની સામાન્ય રીતે નોન-વેજ બનાવવાની ના પાડતી. દસમી લગ્નતિથિએ પત્નીએ પતિને ખાતર નોન-વેજ બનાવવાનું વિચાર્યું.
પત્ની : કાલે તારા માટે ચિકન રાંધું?
પતિ : કેમ કાલે શું છે?
પત્ની : આપણી દશમી લગ્નતિથિ.
પતિ : આપણી ભૂલને માટે બિચારું ચિકન શું કામ સહન કરે?
*
કોર્ટમાં લગ્ન કરવા જતા એક યુગલની ગાડીને અકસ્માત થયો અને બંને મૃત્યુ પામ્યા. બંને સ્વર્ગમાં ગયાં અને ત્યાં ઇન્દ્રદેવને જઇને કહ્યું : પૃથ્વી પર ના થયા તો કંઇ નહિ હવે સ્વર્ગમાં પરણવાની અમારી ઇચ્છા છે.
ઇન્દ્રદેવે કહ્યું : ભલે, હું પ્રયત્ન કરું છું.
છ મહિના પછી બંનેએ ઇન્દ્રદેવને યાદ કરાવ્યું.
ઇન્દ્રદેવ બોલ્યા : મારા પ્રયત્નો ચાલુ છે.
એ વાતને બે વર્ષ થઇ ગયા. દર વખતે ઇન્દ્રદેવ એક જ જવાબ આપતા. છેવટે વીસ વર્ષે ઇન્દ્રદેવે કહ્યું : હવે તમારા લગ્ન થઇ શકશે.
બંનેના લગ્ન થઇ ગયા. થોડો વખત બંને સ્વર્ગમાં સાથે રહ્યા, પણ પછી બન્યું નહિ. તેઓ પાછા ઇન્દ્રદેવ પાસે ગયા. અને કહ્યું : હવે અમારે છૂટાછેડા જોઇએ છે.
ઇન્દ્રદેવ બોલ્યા : એ શક્ય જ નથી.
યુગલે પૂછ્યું : કેમ ?
ઇન્દ્રદેવ બોલ્યા : લગ્ન કરાવવા માટેનો બ્રાહ્મણ વીસ વર્ષે માંડ મળ્યો એટલે તમારા લગ્ન થઇ શક્યા. પણ કોઇ વકીલ સ્વર્ગમાં આવે એવું તો કદી બન્યું જ નથી.
*
પતિ-પત્ની એક કૂવા પાસે જાય છે.
પત્ની કહે,’કૂવામાં પૈસા નાખીને કરેલી ઇચ્છા સાચી પડે એવી માન્યતા છે.’
પતિએ પહેલાં તો વાતને હસી કાઢી. પણ પત્નીનો ખૂબ આગ્રહ હતો એટલે કમને તેણે ખિસ્સામાંથી એક સિક્કો કાઢ્યો અને કૂવામાં નાખ્યો.
પછી તેણે પત્નીને એક સિક્કો આપ્યો. કૂવામાં સિક્કો નાખવા માટે પત્ની કૂવા તરફ ઢળી, તેનું બેલેન્સ ગયું અને તે ઊંધા માથે કૂવામાં પડી ગઇ.
પતિને નવાઇ લાગી. તે મનોમન બોલ્યો,’ કૂવામાં એક રૂપિયાનો સિક્કો નાખવાથી આટલી ઝડપથી ઇચ્છા ફળતી હશે એ તો મને ખબર જ નહોતી !’
*
એક દંપતીની દસમી લગ્નગાંઠ નજીક આવી રહી હતી. પતિ કે પત્ની બેમાંથી કોઇને ઍનિવર્સરી ઊજવવાનો મૂડ નહોતો. છતાં પતિએ પત્નીને પૂછ્યું,’આ વર્ષે આપણે ઍનિવર્સરીના દિવસે લોનાવાલા બાજુ ક્યાંક ફરવા જઇએ તો કેવું?
પત્ની કહે.’હું વારેઘડીએ લોનાવાલા જઇને કંટાળી ગઇ છું.’
પતિ કહે,’તો ચલ, હું એક અઠવાડિયાની રજા લઉં છું, આપણે કુલુ- મનાલી જઇએ.’
પત્નીએ જરાય ઉત્સાહ વિના કહ્યું,’મને મૂડ નથી.’
પતિ કહે,’ અરે જો તને ક્યાંય જવાનો મૂડ ન હોય તો કંઇ નહીં. તું પેલા દિવસે કહેતી હતીને કે પેલો હીરાનો સેટ ખૂબ ગમી ગયેલો? ચાલ, શું હું તને એ ડાયમંડનો સેટ ભેટ આપું તો ગમે?
પત્નીનો મૂડ જરાય સારો નહોતો એટલે મનગમતી જવેલરીની વાત સાંભળીનેય તેને કોઇ ફરક ન પડ્યો.
આખરે પતિ કંટાળ્યો. તે કહે, “તો તને ખરેખર જોઇએ છે શું એ કહી દે.”
પત્ની કહે,”માગું એ આપશે?”
પતિ કહે, “ડિવૉર્સ સિવાય જે માંગવું હોય એ માંગજે.”
પત્નીના ચહેરા પર સહેજ ચમક આવી. “શું ખરેખર તમે મને ડિવૉર્સ નથી આપવા ઇચ્છતા? હું તમને એટલી ગમું છું?
પતિ કહે.”ના, ડિવૉર્સ આપી શકું એટલું બજેટ નથી.”

- સંકલન – રાકેશ ઠક્કર, વાપી

મંગળવાર, 25 ઑગસ્ટ, 2009

સમય બહુમૂલ્ય છે

સમય ક્યારેય ઘરડો નથી થતો. સમયના ચહેરા પર ન તો ક્યારેય કરચલી પડે છે, ન તો સુસ્તી આવે છે. ઊલ્ટું તેના ચહેરા પર દિવસે દિવસે નિખાર આવે છે. સમય જો ઘરડો થતો હોત તો ક્યારના કબરમાં તેના પગ લટકી ગયા હોત. હા, તે બીજાને જરૂર ઘરડો કરી દે છે. સમય બહુમૂલ્ય છે, તેને વ્યર્થ ગુમાવશો નહિ. જો સમય એકવાર હાથથી નીકળી ગયો તો ફરીથી આવતો નથી. સમયની પૂજા કરો તો સમય તમને પૂજય બનાવી દેશે. તમે કહો છો, શું કરું, સમય કાપી રહ્યો છું. હું કહું છું, તમે સમયને શું કાપશો, સમય જ તમારી જિંદગી હરપળ કાપી રહ્યો છે.
- તરુણસાગરજી

શુક્રવાર, 21 ઑગસ્ટ, 2009

રાકેશ ઠક્કરની કૃતિઓ

વાંચો 'તારીખ અને તવારીખ' સાપ્તાહિકમાં દરેક અંકમાં રાકેશ ઠક્કરની બાળવાર્તા, બાળગીત વગેરે કૃતિઓ

વાંચો 'તારીખ અને તવારીખ' સાપ્તાહિકમાં દરેક અંકમાં રાકેશ ઠક્કરની બાળવાર્તા, બાળગીત વગેરે કૃતિઓ

મંગળવાર, 18 ઑગસ્ટ, 2009

Gazal

વાતને સાચવી લો,
રાતને સાચવી લો.

શબ્દ કંઇ બોલશો નહિ,
જાતને સાચવી લો.

હાથથી એ સરકતી,
રેતને સાચવી લો!

વિસ્તરે છે મકાનો,
ખેતને સાચવી લો.

જો વધે આમ નફરત,
હેતને સાચવી લો.

રાકેશ ઠક્કર

બુધવાર, 12 ઑગસ્ટ, 2009

New Gazal

દિલ શું મુજ બે-ચાર છે?

પીઠ પાછળ કર્યો વાર છે,
માનજે ખાસ એ યાર છે.

કેમ મુકામ મળશે તને,
મન મહીં માત્ર વિચાર છે.

એમના લગ્નમાં હું નથી,
પ્રેમનો આ કથા સાર છે.

વાતને વાતમાં તોડતા,
દિલ શું મુજ બે-ચાર છે?

- રાકેશ ઠક્કર

આ ગઝલ www.gujaratikavita.com પર પણ વાંચી શકો છો.

મંગળવાર, 11 ઑગસ્ટ, 2009

કડવી વાત

કોઇકે પૂછયું કે, કથાકાર કે પ્રવચનકારને ઉંચે કેમ બેસાડાય છે? રાત હોય અને વીજળી જતી રહે તો આપણે દીવો પ્રગટાવીએ છીએ, પછી તે દીવાને ઊંચી જગ્યાએ મૂકીએ છીએ. કેમ? કારણ કે તે દીવાનો પ્રકાશ બધી બાજુ ફેલાઇ શકે. કથાકાર હોય કે પ્રવચનકાર તેઓ સળગતા દીવા સમાન છે. તેઓ સમ્યગ્જ્ઞાનનો પ્રકાશ સમાજમાં ફેલાવે છે, જેથી માનવીનું મન જ્ઞાનની રોશનીમાં નહાય છે. આ જ કારણે આપણે તેમને ઊંચા બેસાડીએ છીએ. આખરે બુઝાયેલો દીવો બીજાને શું પ્રજ્જવલિત કરશે?
- તરુણસાગરજી

રવિવાર, 9 ઑગસ્ટ, 2009

Gazal

હદ વગરનું પ્રથમ દરદ આપે,
બાદ મીરા સરીખું ૫દ આપે !

કીડી કે ગજ સમું છો કદ આપે,
ચાહું કે લેશ ૫ણ ના મદ આપે !

કોઇ ઉઘારી એ ચલાવે ન‍હી,
એ સમય છે, બઘું નગદ આપે !

ચાલ જીવનની ટૂંકી દઇ,
એ રમતને ના કોઇ હદ આપે !

કર સમર્પિત સ્‍વયંને તું ‘સુઘીર’,
શકય છે પ્રેમની સનદ આપે !
- સુઘીર ૫ટેલ

શનિવાર, 1 ઑગસ્ટ, 2009

Freandship Day

કારકિર્દીમાં સારા મિત્રો ઘણા મદદરૃપ થઇ પડે છે. સારા મિત્રો કારકિર્દીમાં મોટો ફાળો ભજવતા હોય છે અને કારકિર્દીના ખરાબ દિવસોમાં પ્રોત્સાહન આપી હિંમત આપવાનું કામ કરતા હોય છે. સારા મિત્રો વ્યક્તિને ખરાબ રસ્તે જતી અટકાવે છે અને ખરાબ આદતોમાંથી મુક્ત કરાવવાનું પણ કામ કરે છે. મિત્રતા ટકાવવી એ ખૂબ જ કઠીન કામ છે કારણ કે કહેવાતા મિત્રો, વ્યવસાયમાં સ્વાર્થ માટે થયેલા મિત્રો અથવા સામાજિક મોભા માટે બનેલા મિત્રો લાંબા સમય ટકતા નથી.
મિત્રતા ટકાવવા માટે નીચેના મુદ્દાઓનું ધ્યાન રાખો
(૧) એક તરફી વ્યવહારથી દૂર રહો. એક તરફી સ્વાર્થી મિત્રતા ટકતી નથી. જ્યારે તમે તમારા મિત્ર પાસે આશા રાખો છો ત્યારે તમારા મિત્રો પણ તમારી પાસે તેવા જ વર્તન અને મદદની આશા રાખતા હોય છે. ઘણી વ્યક્તિઓ એક તરફી જ સારા વ્યવહારની આશા રાખે છે અને પોતે કશું કરવા તૈયાર નથી હોતા. આવા સમયે મિત્રતા ટકતી નથી.
(૨) તમારા સ્વાર્થ ખાતર, અભિમાન ખાતર મિત્રને બદનામ ના કરો. અમુક વ્યક્તિઓ પોતે પોતાના મિત્ર કરતાં વધારે સારા છે એવું પુરવાર કરવામાં મિત્રને બદનામ કરતા હોય છે. ખાસ કરીને બે યુવાનો વચ્ચે એક યુવતી મિત્ર બને અને એક યુવાનને એકતરફી પ્રેમ થઇ જાય ત્યારે તે ઘણી વખત તે યુવતીને પામવા માટે પોતાના જ મિત્રનું ખરાબ બોલે. આ સાચી મિત્રતા નથી. સ્વાર્થ અને દંભ ઉપર રચાયેલી મિત્રતા ટકતી નથી.
(૩) મિત્રમાં રસ લો પણ તેના જીવનમાં ડખલરૃપ ના બનો ઃ મિત્રમાં રસ લેવો તે અગત્યનો ગુણ છે પરંતુ ઘણીવખત આ રસ જ્યારે ડખલરૃપ બની જાય ત્યારે મિત્રતા ટકતી નથી. વ્યવસાયી મિત્રની ઓફીસમાં જાવ ત્યારે તેના કાર્યમાં રસ લો પરંતુ તેનું કાર્ય બગડે, તેનો સમય બગડે તે રીતે ના વર્તો. મિત્રની તકલીફમાં રસ લો પરંતુ તે તકલીફને દૂર કરવા તમારા જ વિચારો અથવા રીતો ઠોકી બેસાડવાનો પ્રયત્ન ના કરો. ''હું કહું તેમ જ તારે કરવાનું છે'' - આ જીદ મિત્રતા માટે ભારરૃપ બની જાય છે. મિત્રની કમાણી અને તેના ખર્ચાઓ વિષે પ્રશ્નો પૂછવાની આદત ખરાબ છે. તે સારું કમાતો હોય તો તેના માટે ખુશી જાહેર કરો પણ તે કેટલું કમાય છે, કેવી રીતે કમાય છે તે જાણવાની જિજ્ઞાાસાને કાબુમાં રાખો.
(૪) મિત્રને આડે રસ્તે જતો અટકાવો - મિત્રતા તોડી ના નાખશો ઃ દરેક વ્યક્તિનાં જીવનમાં એક ખરાબ તબક્કો આવી જતો હોય છે. તમારા મિત્રને ખરાબ આદત હોય તો તેમાંથી તેને મુક્ત કરાવવાનાં પગલાં લો પરંતુ તેની સાથેના સંબંધો કાપી ના નાખો. તે જ પ્રમાણે મિત્રનો ખરાબ સમય ચાલતો હોય અને તમે પ્રગતિ કરી રહ્યા હો ત્યારે મિત્રથી વિમુખ થશો નહીં.
(૫) મિત્રપત્ની અથવા સખીના પતિમાં વધારે રસ ના લો ઃ વહેમની કોઇ જ દવા નથી. વ્યક્તિ જ્યારે વહેમનો શિકાર બને છે ત્યારે નકારાત્મક વિચારો વધારે આવે છે. જ્યારે મિત્ર કરતાં તેના જીવનસાથીમાં વધારે રસ લેવામાં આવે અથવા તેનો પક્ષ વધારે પડતો લેવામાં આવે ત્યારે ગેરસમજ પેદા થઇ શકે છે. ઘણી વ્યક્તિઓ પોતાનું આ દુઃખ પ્રગટ કરી શકતા નથી અને પરિણામે તેઓ હતાશ રહે છે અને ઘણી વખત પોતાના જીવનસાથીને અન્યાય કરે છે. આ મિત્રતા માટે પણ ઘાતક પૂરવાર થાય છે.
(૬) મિત્રના સંપર્કમાં રહો ઃ આજના જમાનામાં વ્યવસાયને કારણે મિત્રોને ઘણા દૂર અથવા જુદા જુદા શહેરો કે દેશોમાં રહેવું પડતું હોય છે. ફોન-ઈ-મેઇલ અથવા પત્રો દ્વારા હંમેશ સંપર્ક રાખો. જ્યારે સંપર્ક રહેતો નથી ત્યારે મિત્રતામાં ઓટ આવી શકે છે અથવા હાજર રહેવાના પ્રસંગોએ હાજરી આપી શકાતી નથી.
(૭) મિત્ર સાથે પૈસાની બાબતમાં સ્પષ્ટ રહો ઃ હિસાબ કોડીનો અને બક્ષિસ લાખની. આ વાત જીવનમાં યાદ રાખવી ખૂબ જરૃરી છે. મોટા ભાગના સંબંધો પૈસાને કારણે જ બગડતા હોય છે. બે સગા ભાઇઓ પૈસાને કારણે દૂર થઇ જતા હોય તો મિત્રતા પણ ક્યાંથી ટકે? માટે જ મિત્રો સાથે પૈસા માટે ગેરસમજ ના થાય તેનું ખાસ ધ્યાન રાખો.
(૮) મિત્રતામાં લાગણીઓનો ગેરલાભ ના લો ઃ ઘણી વ્યક્તિઓ પોતાના મિત્ર પાસે કામ કરાવી લેવા માટે લાગણીઓનો લાભ લેતા હોય છે. ઈમોશનલ બ્લેકમેઈલીંગથી કામ કઢાવી શકાય છે પરંતુ સંબંધોમાં અંતર પડી જાય છે તેનું ધ્યાન રાખવું જરૃરી છે. સંબંધો રબર-બેન્ડ જેવા છે. વધારે પડતી ખેંચવાથી રબર-બેન્ડ તૂટી જાય છે.
(૯) તમારા મિત્રનું માન જળવાય તેનું ધ્યાન રાખો ઃ તમારા સંતાનો દ્વારા, નાના યા મોટા કુટુંબીજનો અને કર્મચારીગણ દ્વારા તમારા મિત્રનું માન જળવાય તેની પૂરતી કાળજી લો.
(૧૦) મિત્રના કુટુંબ સાથે પણ પોતાના કુટુંબ જેવું વર્તન રાખો ઃ મિત્ર પોતાના કુટુંબમાં સુખી રહે તે પ્રમાણે પ્રયત્ન કરો. તેની ગેરહાજરીમાં તેના કુટુંબીજનોનો સંપર્ક રાખો અને મદદની જરૃર હોય તો તે માટે તૈયાર રહો. મિત્રના કુટુંબમાં કંકાસ હોય તો તેને દૂર કરવા પ્રમાણિકપણે પ્રયત્ન કરો. મિત્રતા કરવી સહેલી છે તેને જાળવી રાખવી અઘરી છે.- રોહિત પટેલ