suvichar

Nagar

નગર (મોનોઇમેજ)
વૃક્ષ
હવે ક્યારે
આવી ચઢશે
આ નગરમાં ?
એ રાહમાં
પંખી બેઠા છે હારબંધ
સવારથી
અગાશીની પાળે !
-પ્રીતમ લખલાણી

પતિ-પત્નીના જોક્સ

હાસ્યની દુનિયામાં આપનું સ્વાગત છે....
એક ભિખારી : હે સુંદરી, આંધળો છું. મને દસ રૂપિયા આપીશ?
પતિ (પત્નીને): આપી દે...આપી દે. તને સુંદરી કહે છે તો જરૂર આંધળો જ હશે.
*
પોલીસ (મધરાતે જતા દારૂડિયાને પકડતા) : અલ્યા ક્યાં જાય છે?
દારૂડિયો : હું ‘દારૂની માઠી અસરો’ વિશે ભાષણ સાંભળવા જાઉં છું.
પોલીસ : મધરાતે તારા માટે કોણ ભાષણ કરશે?
દારૂડિયો : મારી પત્ની.
*
પતિના ગળે પોતાના હાથ નાખી પતિને વળગીને પત્ની બોલી : કેવું લાગે છે?
પતિ : ભગવાન શંકર જેવું...
પત્ની : એ કેવી રીતે?
પતિ : ભગવાન શંકરને સાપ વીંટળાયા હતા એવું.
*
રસિક : મારી પત્ની બહુ હોશિયાર છે. તે કોઇપણ વિષય પર કલાકો સુધી બોલી શકે છે.
હસમુખ : મારી પત્ની એથી પણ હોશિયાર છે. તે કોઇ વિષય વગર પણ કલાકો સુધી બોલી શકે છે.
*
સવાલ : તમે કોઇને તેની ભૂલ માટે અભિનંદન ક્યારે આપો?
જવાબ : તેના લગ્ન થાય ત્યારે.
*
એક માણસ : મારી પત્ની તો દેવદૂત છે દેવદૂત !
બીજો માણસ : તું નસીબદાર છે, મારી પત્ની તો હજી જીવે છે.
*
પુત્ર : પપ્પા, આપણી પોતાની ભાષાને માતૃભાષા કેમ કહેવાય છે?
પપ્પા : કારણ કે ઘરમાં જે બોલે તેને માતા કહેવાય અને જે મૌન હોય તે પિતા હોય એટલે.
પુત્ર : તો આપણા દેશને માતૃભૂમિ કેમ કહેવાય અને પિતૃભૂમિ કેમ નહિ?
પપ્પા : હવે બધે રાજ મમ્મીઓનું ચાલે છે એટલે...
*
પતિને નોન-વેજ ખાવાનો શોખ હતો. પત્ની સામાન્ય રીતે નોન-વેજ બનાવવાની ના પાડતી. દસમી લગ્નતિથિએ પત્નીએ પતિને ખાતર નોન-વેજ બનાવવાનું વિચાર્યું.
પત્ની : કાલે તારા માટે ચિકન રાંધું?
પતિ : કેમ કાલે શું છે?
પત્ની : આપણી દશમી લગ્નતિથિ.
પતિ : આપણી ભૂલને માટે બિચારું ચિકન શું કામ સહન કરે?
*
કોર્ટમાં લગ્ન કરવા જતા એક યુગલની ગાડીને અકસ્માત થયો અને બંને મૃત્યુ પામ્યા. બંને સ્વર્ગમાં ગયાં અને ત્યાં ઇન્દ્રદેવને જઇને કહ્યું : પૃથ્વી પર ના થયા તો કંઇ નહિ હવે સ્વર્ગમાં પરણવાની અમારી ઇચ્છા છે.
ઇન્દ્રદેવે કહ્યું : ભલે, હું પ્રયત્ન કરું છું.
છ મહિના પછી બંનેએ ઇન્દ્રદેવને યાદ કરાવ્યું.
ઇન્દ્રદેવ બોલ્યા : મારા પ્રયત્નો ચાલુ છે.
એ વાતને બે વર્ષ થઇ ગયા. દર વખતે ઇન્દ્રદેવ એક જ જવાબ આપતા. છેવટે વીસ વર્ષે ઇન્દ્રદેવે કહ્યું : હવે તમારા લગ્ન થઇ શકશે.
બંનેના લગ્ન થઇ ગયા. થોડો વખત બંને સ્વર્ગમાં સાથે રહ્યા, પણ પછી બન્યું નહિ. તેઓ પાછા ઇન્દ્રદેવ પાસે ગયા. અને કહ્યું : હવે અમારે છૂટાછેડા જોઇએ છે.
ઇન્દ્રદેવ બોલ્યા : એ શક્ય જ નથી.
યુગલે પૂછ્યું : કેમ ?
ઇન્દ્રદેવ બોલ્યા : લગ્ન કરાવવા માટેનો બ્રાહ્મણ વીસ વર્ષે માંડ મળ્યો એટલે તમારા લગ્ન થઇ શક્યા. પણ કોઇ વકીલ સ્વર્ગમાં આવે એવું તો કદી બન્યું જ નથી.
*
પતિ-પત્ની એક કૂવા પાસે જાય છે.
પત્ની કહે,’કૂવામાં પૈસા નાખીને કરેલી ઇચ્છા સાચી પડે એવી માન્યતા છે.’
પતિએ પહેલાં તો વાતને હસી કાઢી. પણ પત્નીનો ખૂબ આગ્રહ હતો એટલે કમને તેણે ખિસ્સામાંથી એક સિક્કો કાઢ્યો અને કૂવામાં નાખ્યો.
પછી તેણે પત્નીને એક સિક્કો આપ્યો. કૂવામાં સિક્કો નાખવા માટે પત્ની કૂવા તરફ ઢળી, તેનું બેલેન્સ ગયું અને તે ઊંધા માથે કૂવામાં પડી ગઇ.
પતિને નવાઇ લાગી. તે મનોમન બોલ્યો,’ કૂવામાં એક રૂપિયાનો સિક્કો નાખવાથી આટલી ઝડપથી ઇચ્છા ફળતી હશે એ તો મને ખબર જ નહોતી !’
*
એક દંપતીની દસમી લગ્નગાંઠ નજીક આવી રહી હતી. પતિ કે પત્ની બેમાંથી કોઇને ઍનિવર્સરી ઊજવવાનો મૂડ નહોતો. છતાં પતિએ પત્નીને પૂછ્યું,’આ વર્ષે આપણે ઍનિવર્સરીના દિવસે લોનાવાલા બાજુ ક્યાંક ફરવા જઇએ તો કેવું?
પત્ની કહે.’હું વારેઘડીએ લોનાવાલા જઇને કંટાળી ગઇ છું.’
પતિ કહે,’તો ચલ, હું એક અઠવાડિયાની રજા લઉં છું, આપણે કુલુ- મનાલી જઇએ.’
પત્નીએ જરાય ઉત્સાહ વિના કહ્યું,’મને મૂડ નથી.’
પતિ કહે,’ અરે જો તને ક્યાંય જવાનો મૂડ ન હોય તો કંઇ નહીં. તું પેલા દિવસે કહેતી હતીને કે પેલો હીરાનો સેટ ખૂબ ગમી ગયેલો? ચાલ, શું હું તને એ ડાયમંડનો સેટ ભેટ આપું તો ગમે?
પત્નીનો મૂડ જરાય સારો નહોતો એટલે મનગમતી જવેલરીની વાત સાંભળીનેય તેને કોઇ ફરક ન પડ્યો.
આખરે પતિ કંટાળ્યો. તે કહે, “તો તને ખરેખર જોઇએ છે શું એ કહી દે.”
પત્ની કહે,”માગું એ આપશે?”
પતિ કહે, “ડિવૉર્સ સિવાય જે માંગવું હોય એ માંગજે.”
પત્નીના ચહેરા પર સહેજ ચમક આવી. “શું ખરેખર તમે મને ડિવૉર્સ નથી આપવા ઇચ્છતા? હું તમને એટલી ગમું છું?
પતિ કહે.”ના, ડિવૉર્સ આપી શકું એટલું બજેટ નથી.”

- સંકલન – રાકેશ ઠક્કર, વાપી

સમય બહુમૂલ્ય છે

સમય ક્યારેય ઘરડો નથી થતો. સમયના ચહેરા પર ન તો ક્યારેય કરચલી પડે છે, ન તો સુસ્તી આવે છે. ઊલ્ટું તેના ચહેરા પર દિવસે દિવસે નિખાર આવે છે. સમય જો ઘરડો થતો હોત તો ક્યારના કબરમાં તેના પગ લટકી ગયા હોત. હા, તે બીજાને જરૂર ઘરડો કરી દે છે. સમય બહુમૂલ્ય છે, તેને વ્યર્થ ગુમાવશો નહિ. જો સમય એકવાર હાથથી નીકળી ગયો તો ફરીથી આવતો નથી. સમયની પૂજા કરો તો સમય તમને પૂજય બનાવી દેશે. તમે કહો છો, શું કરું, સમય કાપી રહ્યો છું. હું કહું છું, તમે સમયને શું કાપશો, સમય જ તમારી જિંદગી હરપળ કાપી રહ્યો છે.
- તરુણસાગરજી

રાકેશ ઠક્કરની કૃતિઓ

વાંચો 'તારીખ અને તવારીખ' સાપ્તાહિકમાં દરેક અંકમાં રાકેશ ઠક્કરની બાળવાર્તા, બાળગીત વગેરે કૃતિઓ

વાંચો 'તારીખ અને તવારીખ' સાપ્તાહિકમાં દરેક અંકમાં રાકેશ ઠક્કરની બાળવાર્તા, બાળગીત વગેરે કૃતિઓ

Gazal

વાતને સાચવી લો,
રાતને સાચવી લો.

શબ્દ કંઇ બોલશો નહિ,
જાતને સાચવી લો.

હાથથી એ સરકતી,
રેતને સાચવી લો!

વિસ્તરે છે મકાનો,
ખેતને સાચવી લો.

જો વધે આમ નફરત,
હેતને સાચવી લો.

રાકેશ ઠક્કર

New Gazal

દિલ શું મુજ બે-ચાર છે?

પીઠ પાછળ કર્યો વાર છે,
માનજે ખાસ એ યાર છે.

કેમ મુકામ મળશે તને,
મન મહીં માત્ર વિચાર છે.

એમના લગ્નમાં હું નથી,
પ્રેમનો આ કથા સાર છે.

વાતને વાતમાં તોડતા,
દિલ શું મુજ બે-ચાર છે?

- રાકેશ ઠક્કર

આ ગઝલ www.gujaratikavita.com પર પણ વાંચી શકો છો.

કડવી વાત

કોઇકે પૂછયું કે, કથાકાર કે પ્રવચનકારને ઉંચે કેમ બેસાડાય છે? રાત હોય અને વીજળી જતી રહે તો આપણે દીવો પ્રગટાવીએ છીએ, પછી તે દીવાને ઊંચી જગ્યાએ મૂકીએ છીએ. કેમ? કારણ કે તે દીવાનો પ્રકાશ બધી બાજુ ફેલાઇ શકે. કથાકાર હોય કે પ્રવચનકાર તેઓ સળગતા દીવા સમાન છે. તેઓ સમ્યગ્જ્ઞાનનો પ્રકાશ સમાજમાં ફેલાવે છે, જેથી માનવીનું મન જ્ઞાનની રોશનીમાં નહાય છે. આ જ કારણે આપણે તેમને ઊંચા બેસાડીએ છીએ. આખરે બુઝાયેલો દીવો બીજાને શું પ્રજ્જવલિત કરશે?
- તરુણસાગરજી

Gazal

હદ વગરનું પ્રથમ દરદ આપે,
બાદ મીરા સરીખું ૫દ આપે !

કીડી કે ગજ સમું છો કદ આપે,
ચાહું કે લેશ ૫ણ ના મદ આપે !

કોઇ ઉઘારી એ ચલાવે ન‍હી,
એ સમય છે, બઘું નગદ આપે !

ચાલ જીવનની ટૂંકી દઇ,
એ રમતને ના કોઇ હદ આપે !

કર સમર્પિત સ્‍વયંને તું ‘સુઘીર’,
શકય છે પ્રેમની સનદ આપે !
- સુઘીર ૫ટેલ

Freandship Day

કારકિર્દીમાં સારા મિત્રો ઘણા મદદરૃપ થઇ પડે છે. સારા મિત્રો કારકિર્દીમાં મોટો ફાળો ભજવતા હોય છે અને કારકિર્દીના ખરાબ દિવસોમાં પ્રોત્સાહન આપી હિંમત આપવાનું કામ કરતા હોય છે. સારા મિત્રો વ્યક્તિને ખરાબ રસ્તે જતી અટકાવે છે અને ખરાબ આદતોમાંથી મુક્ત કરાવવાનું પણ કામ કરે છે. મિત્રતા ટકાવવી એ ખૂબ જ કઠીન કામ છે કારણ કે કહેવાતા મિત્રો, વ્યવસાયમાં સ્વાર્થ માટે થયેલા મિત્રો અથવા સામાજિક મોભા માટે બનેલા મિત્રો લાંબા સમય ટકતા નથી.
મિત્રતા ટકાવવા માટે નીચેના મુદ્દાઓનું ધ્યાન રાખો ઃ
(૧) એક તરફી વ્યવહારથી દૂર રહો. એક તરફી સ્વાર્થી મિત્રતા ટકતી નથી. જ્યારે તમે તમારા મિત્ર પાસે આશા રાખો છો ત્યારે તમારા મિત્રો પણ તમારી પાસે તેવા જ વર્તન અને મદદની આશા રાખતા હોય છે. ઘણી વ્યક્તિઓ એક તરફી જ સારા વ્યવહારની આશા રાખે છે અને પોતે કશું કરવા તૈયાર નથી હોતા. આવા સમયે મિત્રતા ટકતી નથી.
(૨) તમારા સ્વાર્થ ખાતર, અભિમાન ખાતર મિત્રને બદનામ ના કરો. અમુક વ્યક્તિઓ પોતે પોતાના મિત્ર કરતાં વધારે સારા છે એવું પુરવાર કરવામાં મિત્રને બદનામ કરતા હોય છે. ખાસ કરીને બે યુવાનો વચ્ચે એક યુવતી મિત્ર બને અને એક યુવાનને એકતરફી પ્રેમ થઇ જાય ત્યારે તે ઘણી વખત તે યુવતીને પામવા માટે પોતાના જ મિત્રનું ખરાબ બોલે. આ સાચી મિત્રતા નથી. સ્વાર્થ અને દંભ ઉપર રચાયેલી મિત્રતા ટકતી નથી.
(૩) મિત્રમાં રસ લો પણ તેના જીવનમાં ડખલરૃપ ના બનો ઃ મિત્રમાં રસ લેવો તે અગત્યનો ગુણ છે પરંતુ ઘણીવખત આ રસ જ્યારે ડખલરૃપ બની જાય ત્યારે મિત્રતા ટકતી નથી. વ્યવસાયી મિત્રની ઓફીસમાં જાવ ત્યારે તેના કાર્યમાં રસ લો પરંતુ તેનું કાર્ય બગડે, તેનો સમય બગડે તે રીતે ના વર્તો. મિત્રની તકલીફમાં રસ લો પરંતુ તે તકલીફને દૂર કરવા તમારા જ વિચારો અથવા રીતો ઠોકી બેસાડવાનો પ્રયત્ન ના કરો. ''હું કહું તેમ જ તારે કરવાનું છે'' - આ જીદ મિત્રતા માટે ભારરૃપ બની જાય છે. મિત્રની કમાણી અને તેના ખર્ચાઓ વિષે પ્રશ્નો પૂછવાની આદત ખરાબ છે. તે સારું કમાતો હોય તો તેના માટે ખુશી જાહેર કરો પણ તે કેટલું કમાય છે, કેવી રીતે કમાય છે તે જાણવાની જિજ્ઞાાસાને કાબુમાં રાખો.
(૪) મિત્રને આડે રસ્તે જતો અટકાવો - મિત્રતા તોડી ના નાખશો ઃ દરેક વ્યક્તિનાં જીવનમાં એક ખરાબ તબક્કો આવી જતો હોય છે. તમારા મિત્રને ખરાબ આદત હોય તો તેમાંથી તેને મુક્ત કરાવવાનાં પગલાં લો પરંતુ તેની સાથેના સંબંધો કાપી ના નાખો. તે જ પ્રમાણે મિત્રનો ખરાબ સમય ચાલતો હોય અને તમે પ્રગતિ કરી રહ્યા હો ત્યારે મિત્રથી વિમુખ થશો નહીં.
(૫) મિત્રપત્ની અથવા સખીના પતિમાં વધારે રસ ના લો ઃ વહેમની કોઇ જ દવા નથી. વ્યક્તિ જ્યારે વહેમનો શિકાર બને છે ત્યારે નકારાત્મક વિચારો વધારે આવે છે. જ્યારે મિત્ર કરતાં તેના જીવનસાથીમાં વધારે રસ લેવામાં આવે અથવા તેનો પક્ષ વધારે પડતો લેવામાં આવે ત્યારે ગેરસમજ પેદા થઇ શકે છે. ઘણી વ્યક્તિઓ પોતાનું આ દુઃખ પ્રગટ કરી શકતા નથી અને પરિણામે તેઓ હતાશ રહે છે અને ઘણી વખત પોતાના જીવનસાથીને અન્યાય કરે છે. આ મિત્રતા માટે પણ ઘાતક પૂરવાર થાય છે.
(૬) મિત્રના સંપર્કમાં રહો ઃ આજના જમાનામાં વ્યવસાયને કારણે મિત્રોને ઘણા દૂર અથવા જુદા જુદા શહેરો કે દેશોમાં રહેવું પડતું હોય છે. ફોન-ઈ-મેઇલ અથવા પત્રો દ્વારા હંમેશ સંપર્ક રાખો. જ્યારે સંપર્ક રહેતો નથી ત્યારે મિત્રતામાં ઓટ આવી શકે છે અથવા હાજર રહેવાના પ્રસંગોએ હાજરી આપી શકાતી નથી.
(૭) મિત્ર સાથે પૈસાની બાબતમાં સ્પષ્ટ રહો ઃ હિસાબ કોડીનો અને બક્ષિસ લાખની. આ વાત જીવનમાં યાદ રાખવી ખૂબ જરૃરી છે. મોટા ભાગના સંબંધો પૈસાને કારણે જ બગડતા હોય છે. બે સગા ભાઇઓ પૈસાને કારણે દૂર થઇ જતા હોય તો મિત્રતા પણ ક્યાંથી ટકે? માટે જ મિત્રો સાથે પૈસા માટે ગેરસમજ ના થાય તેનું ખાસ ધ્યાન રાખો.
(૮) મિત્રતામાં લાગણીઓનો ગેરલાભ ના લો ઃ ઘણી વ્યક્તિઓ પોતાના મિત્ર પાસે કામ કરાવી લેવા માટે લાગણીઓનો લાભ લેતા હોય છે. ઈમોશનલ બ્લેકમેઈલીંગથી કામ કઢાવી શકાય છે પરંતુ સંબંધોમાં અંતર પડી જાય છે તેનું ધ્યાન રાખવું જરૃરી છે. સંબંધો રબર-બેન્ડ જેવા છે. વધારે પડતી ખેંચવાથી રબર-બેન્ડ તૂટી જાય છે.
(૯) તમારા મિત્રનું માન જળવાય તેનું ધ્યાન રાખો ઃ તમારા સંતાનો દ્વારા, નાના યા મોટા કુટુંબીજનો અને કર્મચારીગણ દ્વારા તમારા મિત્રનું માન જળવાય તેની પૂરતી કાળજી લો.
(૧૦) મિત્રના કુટુંબ સાથે પણ પોતાના કુટુંબ જેવું વર્તન રાખો ઃ મિત્ર પોતાના કુટુંબમાં સુખી રહે તે પ્રમાણે પ્રયત્ન કરો. તેની ગેરહાજરીમાં તેના કુટુંબીજનોનો સંપર્ક રાખો અને મદદની જરૃર હોય તો તે માટે તૈયાર રહો. મિત્રના કુટુંબમાં કંકાસ હોય તો તેને દૂર કરવા પ્રમાણિકપણે પ્રયત્ન કરો. મિત્રતા કરવી સહેલી છે તેને જાળવી રાખવી અઘરી છે.- રોહિત પટેલ

જીવન જીવો બીરબલ બુદ્ધિથી

શાંતિપ્રાપ્તિનો કીમિયો

બે પાડોશીઓ દરરોજ સવારે ઝઘડે છે. કેટલાક ડાહ્યા માણસો વચ્ચે પડે છે અને તેમનો ઝઘડો શમાવી દે છે. પણ વળી પાછું બીજે દિવસે સવારે એ જ રીતે વાક્યયુદ્ધ નજરે પડે છે. લોકો વચ્ચે પડે છે, ત્યારે પેલા બંને પડોશીઓ કહે છે : અશક્ય, અમારી બંને વચ્ચે શાંતિ સ્થાપવાનું તદ્દન અશક્ય છે ! અને વળી પાછી અશાંતિ સર્જવાની તૈયારી-શરૂઆત કરી દે છે.
આજનો માણસ અશાંત છે, બેચેન છે, વ્યગ્ર છે, કારણ કે તે બહારથી નહીં પણ અંદરથી વિક્ષુબ્ધ છે. એણે અપરાજેય પ્રકૃતિ પર વિજય મેળવ્યો, વંધ્ય અને ખરબચડી ભૂમિને મબલક પાક આપતી બનાવી, સુખ-સગવડોના અંબાર ખડકી દીધા, પણ એ બધા પાછળ હતી સુવિધાઓ પામવાની સંયમહીન ભૂખ. એ વિવેકહીન ભૂખે ભૌતિક યુગના માનવીના વ્યક્તિત્વને વેરવિખેર કરી નાખ્યું છે. વિવેકશૂન્ય વિકાસ વિનાશની જનની છે એ વાત આપણે સાવ વીસરી ગયા નથી શું ?
શાંતિ માનવજીવન સમગ્ર વિશ્વ માટે પરમ પાવન અને આવકાર્ય સુખસ્ત્રોત છે અને એ શાંતિની પ્રાપ્તિનો કીમિયો છે, આવશ્યકતા અને અપેક્ષાઓનું ‘સ્ટેગરિંગ’ અને ક્રમશ: આત્મસંયમ. વીજળીનું સ્ટેગરિંગ સહેવા આપણે તૈયાર છીએ, પણ વૃત્તિઓનો સ્વૈરવિહાર રોકવા આપણે તૈયાર નથી. આત્મસંયમનું અજવાળું જ જીવનમાં ઊભરાતાં અંધારાને ઉલેચી શકે.જે વાત વ્યક્તિ-વ્યક્તિ વચ્ચેની શાંતિની સમસ્યાને લાગુ પડે છે, તે જ વાત વિશ્વશાંતિ અથવા દેશ-દેશ વચ્ચેની શાંતિને લાગુ પડે છે. ગાંધીજીએ તેથી જ કહ્યું છે કે જગતમાં સ્થાયી શાંતિ સ્થાપવી અશક્ય છે એમ માનવું મનુષ્ય સ્વભાવમાં દૈવી અંશ નથી, એમ માનવા બરાબર છે. અત્યાર સુધી જે ઈલાજો અજમાવવામાં આવ્યા છે, તે એળે ગયા છે, એનું કારણ એ છે કે જેમણે શાંતિ માટે પ્રયત્ન કર્યો છે તેમના મનમાં ઊંડી સાચી દાનતનો અભાવ રહ્યો છે. એ અભાવનું ભાન તેમને રહ્યું નથી, એવું નથી. જેમ સર્વ આવશ્યક તત્વો એકઠાં થયા સિવાય કોઈ રસાયણી સંયુક્ત દ્રવ્ય તૈયાર થઈ જ ન શકે, તેમ શાંતિને માટે આવશ્યક શરતો પૈકી થોડીક જ પળાઈ હોય તો શાંતિની સ્થાપના ન થઈ શકે.
‘તારો ચંદ્ર વધુ શીતળ’ પુસ્તકમાંથી સાભાર.

સોનેરી સુભાષિતો

સોનેરી સુભાષિતો
* સાપ, અગ્નિ, દુર્જન, શાસક, જમાઈ, ભાણેજ, રોગ અને શત્રુ આટલાની ક્ષુદ્ર (સામાન્ય) ગણી કોઈ દિવસ ઉપેક્ષા ન કરવી.
* વિશાળ કુટુંબપરિવાર, ઘરમાં અનેક દીવાનો ઝળહળાટ, આંગણે બાંધેલી કામધેનુ જેવી ગાયો, અને જે ઘરમાં કેવળ ઘરનો મુખ્ય માણસ કહે તેમ થતું હોય તેવું ઘર – આટલી વાતથી બધા સમુદાયમાં તે ઘરની શોભા નિરંતર વધે છે. કાં તો ઘરમાં સલાહ આપનારો કોઈ ન હોય અથવા ઘરમાં બધા જ પોતાને ડાહ્યા માનતા હોય તેવા ઘરની શોભા ધીરે ધીરે નષ્ટ પામે છે.
* જે કાર્ય કરવાથી ભૂત, વર્તમાન ને ભવિષ્ય એ ત્રણ કાળે સ્થિર સુખ પ્રાપ્ત થાય, અર્થાત વધુ ઉદાર અર્થમાં મૃત્યુ પછી સ્વર્ગ મળે અને જીવતાં સ્થિર સુખ અને શુભકીર્તિ પ્રાપ્ત થાય એવાં જ કાર્યો કરવાની નાનપણથી ટેવ પાડવી.
* પ્રથમ ગરીબાઈ હોય અને પાછળથી ધનવાનપણું; પ્રથમ પગે ચાલવાનું અને પાછળથી વાહનમાં કે વાહન પર સવારી સારી – કારણ કે તેથી સુખ મળે છે. પરંતુ ઉપરની બાબતોથી ઊંઘું અર્થાત પ્રથમ ધનવાન અને પાછળથી ગરીબાઈ ભૂંડી કારણકે તે (અતિ) દુ:ખકારક છે.
* આટલી વસ્તુ કરવાથી માનહાનિ થાય છે માટે તે ન કરવી : નીચ મનુષ્ય સાથે ઘનિષ્ઠ મૈત્રી; અન્યને ઘેર વગર બોલાવ્યે વારંવાર જવું; જ્ઞાતિ તથા જ્ઞાતિના કોઈ સંગઠન વિરુદ્ધ જાહેરમાં બોલવું; તથા સંપત્તિનાશ થયા પછીનો દુ:ખદ ગાળો.

‘તારીખ અને તવારીખ’

વાંચો વાપીના રાકેશ ઠક્કરના બાળકાવ્યો, બાળવાર્તાઓ, જ્ઞાન-વિજ્ઞાનના લેખો.. પેટલાદથી પ્રગટ થતા વિજય ઠક્કરના સાપ્તાહિક ‘તારીખ અને તવારીખ’ માં..

આ સાપ્તાહિકનું વાર્ષિક લવાજમ રૂ.200 ભરો અને મેળવો રૂ.250 ના પુસ્તકો મફત.

Contact No. 94273 12159

ક્રોધને કાબૂમાં રાખતા શીખી ગયો

ક્રોધને કાબૂમાં રાખતા શીખી ગયો

એક શિષ્યે ગુરુને કહ્યું, ‘ગુરુજી, હું ક્રોધ પર કાબૂ નથી મેળવી શકતો. મને ગુસ્સો આવે ત્યારે એ મારા પર સવાર થઈ જાય છે. એનાથી છુટકારો મેળવવા શું કરું ? ગુરુએ કહ્યું :‘આ તો વિચિત્ર કહેવાય. મને ગુસ્સો કરી દેખાડ તો !’શિષ્યે કહ્યું : ‘આમ હમણાં ગુસ્સો ન આવે.’‘કેમ ?’‘ગુસ્સો તો અચાનક આવી જાય. કાંઈક મને ન ગમતું બને તો જ મારી કમાન છટકે.’‘તો પછી એનો અર્થ એ થયો કે ક્રોધ કરવો એ તારો ખરો સ્વભાવ નથી.’ ગુરુએ કહ્યું, ‘જો એ તારા સ્વભાવમાં જ હોત તો તું ગમે ત્યારે ગુસ્સો કરી દેખાડત. તારી અંદર જે નથી એને તું તારા પર સવાર કેમ થવા દે છે, જે વળી તારા જીવનની શાંતિ પણ હરી લે છે.’ આ સાંભળ્યા પછી શિષ્યને જ્યારે પણ ગુસ્સો આવતો ત્યારે એને ગુરુજીના આ શબ્દો યાદ આવી જતા અને આમ ધીમે ધીમે તે ક્રોધને કાબૂમાં રાખતા શીખી ગયો. થોડા સમય પછી તો એ બિલકુલ ક્રોધરહિત અને શાંત થઈ ગયો.
બોધ : તમારા મૂળભૂત સ્વભાવને ઓળખો અને એ પ્રમાણે વર્તો.

ગઝલ

ગિરફતાર કરી લ્યો!

માણસ નથી, સુવ્વર છે; ગિરફતાર કરી લ્યો!
એ જીવતું દોજખ છે; ગિરફતાર કરી લ્યો!

કીડો છે નરકનો ને એ મરવાનો નરકમાં;
ઇન્સાનનો દુશ્મન છે; ગિરફતાર કરી લ્યો!

ફુત્કાર કરે છે તો ઝેર ઝેરની ધાર;
એ ગોબરો અજગર છે; ગિરફતાર કરી લ્યો!

બાળે છે એ પુષ્પોને, ટહુકાને, વિહગને;
ભડભડતો એ આતશ છે; ગિરફતાર કરી લ્યો!

શયતાનની નવી આવૃત્તિ થઇને એ આવ્યો;
ભૂલો કે એ માણસ છે; ગિરફતાર કરી લ્યો!

- ભગવતીકુમાર શર્મા

Gazal

ગઝલ

આસમાને તું જરા તારા ગણી જો!

ને હવામાં ભીંત તું તારે ચણી જો!
બાળકોના હાસ્યમાં એ છે સમાયા,

કેમ કહું કે ગ્રંથ – ગીતાને ભણી જો.
જોર જીવનમાં ઘણું છે આમ તો ભૈ,

તું ય ઘોડા જેમ થોડું હણહણી જો.
આમ તો માની ગયા એ ભૂલ થઇ’તી,

પણ હજુ સ્વીકારતા ક્યાં છે, ટણી જો!
લે ઉદાસી તો ઉડી જાશે ક્ષણોમાં,

દિલથી તું મસ્ત ગીતો ગણગણી જો!
પ્રેમની સાચી નિશાની એ જ છે રે,

આ હૃદયમાં છે વધી ધડકન, ગણી જો!
- રાકેશ ઠક્કર

કથા

મન લાગે ત્યાં સુખ
હિમાલયની તળેટીમાં સહજાનંદ નામના એક મોટા તપસ્વીનો આશ્રમ હતો. તેમના શિષ્યો પણ તેમના જેવા ત્યાગી અને જ્ઞાની હતા. એકવાર મગધના રાજાએ તપસ્વીને આમંત્રિત કર્યા. પહેલા તો તપસ્વીએ ઇનકાર કર્યો. પરંતુ રાજાએ વારંવાર આગ્રહ કરતાં આમંત્રણ સ્વીકાર્યું. મગધમાં તપસ્વી અને તેમના શિષ્યોનું ભવ્ય સ્વાગત કરવામાં આવ્યું. એક મહિના બાદ તપસ્વીએ પાછા આશ્રમ જવાની ઇચ્છા પ્રગટ કરી. રાજાએ થોડું વધારે રોકાવા આગ્રહ કર્યો. રાજાના પ્રબળ આગ્રહ સામે તપસ્વી ઢીલા પડ્યા. તપસ્વીનું મન વારેવારે આશ્રમ અને શિષ્યોને યાદ કરતું હતું. મગધમાં તપસ્વીની તબિયત લથડી. રાજાએ વૈદોની ફોજ ખડી કરી દીધી. પણ તપસ્વી સાજા ન થયા. છેવટે તેમના આગ્રહને કારણે રાજાએ આશ્રમ જવા દીધા. થોડા દિવસો પછી રાજા જ્યારે તપસ્વીની તબિયત જોવા આવ્યા ત્યારે તપસ્વીને તંદુરસ્ત જોઇને નવાઇ સાથે કહ્યું. મેં આપની દવા કરાવવામાં કોઇ કસર રાખી નહોતી, છતાં તમે ત્યાં સાજા ન થયા અને અહીં આવીને આટલા જલદી કેવી રીતે સાજા થઇ ગયા? ત્યારે તપસ્વી હસીને બોલ્યા,’હું તપસ્વી છું, એટલે સુખ-સુવિધા મને સાજો કરવાને બદલે માંદો જ પાડશે. ત્યાં તમારા સૈનિકો કર્તવ્યના ભાગ રૂપે મારી સેવા કરે, પણ અહીં શિષ્યો તો પ્રેમ અને શ્રધ્ધાપૂર્વક સેવા કરે છે, જેમાં કોઇ દેખાડો કે ભય હોતો નથી. એટલે મારું મન જ્યાં લાગે એવા આ નિર્મળ માહોલમાં મારા આત્માને સંતોષ મળે છે. એટલે મારી માંદગી જતી રહી. રાજન, જ્યાં મન લાગે ત્યાં જ સુખ મળે છે.

લોકકથા

એક લોકકથા
એક માદા શિયાળ બચ્ચાને જન્મ આપીને મૃત્યુ પામી. શિયાળના આ બચ્ચાને એક સિઁહણ એની સાથે લઇ ગઇ અને પોતાના શિશુ સાથે જ ઉછેર્યુઁ. બધા સાથે રહે, સાથે રમે અને તોફાન પણ કરે. સિઁહ- શિયાળનો ફરક એ બચ્ચાઓમાં દેખાતો નહિ.
પણ, એક દિવસ જંગલમાં એમની સામે હાથી આવ્યો. સિંહના બચ્ચાં તો હાથીનો શિકાર કરવા નહોર તૈયાર કરવા લાગ્યા. પણ શિયાળનું બચ્ચું ડર પામીને ભાગી ગયું. તેણે સિંહણ માતાને કહ્યું, ‘મોટાભાઇ તરીકે મેં આપેલી શિખામણ નાના ભાઇઓએ સ્વીકારી નહિ. હવે શું થશે?’
સિંહણે કહ્યું કે એમાં તારો વાંક નથી. તું મને ધાવીને ઉછર્યું છે. પણ મૂળ પ્રકૃતિ કેવી રીતે દૂર થાય?
તું વીર છે, ચતુર છે, વિદ્વાન છે, દેખાવડો પણ છે; પરંતુ જે કુળમાં તું જન્મ્યો છે તે કુળના લોકો હાથીને હણી નથી શક્તા.
માત્ર એક સાથે રહેવા કે ઊછરવાથી સમાન નથી બની શકાતું.

સુધીર પટેલની ગઝલ

ઋણી હોય છે!

કોણ જુએ સાંજને કેવી સલૂણી હોય છે?
આંખ માણસની દિવસના અંતે ઊણી હોય છે!

જંગલોમાં જઇ કરે તપ એને ક્યાંથી હો ખબર?,
શ્હેરની આ જિંદગી પણ એક ધૂણી હોય છે!

વાત માણસની સરળકોણી થશે કયારેય પણ?,
એ સદા બહુકોણી અથવા કાટખૂણી હોય છે!

હું ય માણસ છું, મને સ્વીકાર સૌ ભૂલો સમેત,
તું ય જાણે છે, કોઇ કયાં સર્વગુણી હોય છે!

આવકારો દર્દને હું એટલે આપું ‘સુધીર’,
હર ગઝલનો શબ્દ બસ એનો જ ઋણી હોય છે!
સુધીર પટેલ